全文朗讀 Tsuân-bûn lóng-tho̍k
咱佇進前的文章捌佮逐家討論過細菌生抗藥性的秘密，除了伊本身的基因𠢕突變生出抗藥性以外，透過交伊四箍圍仔的細菌分享帶抗藥性基因的質體DNA，嘛會用得予原底對抗生素無抵抗力的細菌得著抗藥性，就按呢培養出那來那濟袂驚抗生素的超級病菌，濟濟感染科的醫生攏煩惱未來若拄著細菌感染會那來那歹紡，到尾仔凡勢閣會揣無藥仔通醫。今年六月，美國Baylor醫學院的科學家發見分享抗藥性基因掠外，細菌猶閣有一項誠厲害的家私通抵抗抗生素的毒殺，予𪜶就準講無抗藥性基因通交換，族群嘛袂規个攏無去，有影是「道高一尺，魔高一丈」。
Lán tī tsìn-tsîng ê bûn-tsiunn bat kah ta̍k-ke thó-lūn kuè sè-khún senn khòng-io̍h-sìng ê pì-bi̍t, tû-liáu i pún-sin ê ki-in gâu tu̍t-piàn senn tshut khòng-io̍h-sìng í-guā, thàu-kuè kiau i sì-khoo-uî-á ê sè-khún hun-hióng tài khòng-io̍h-sìng ki-in ê tsit-thé DNA, mā ē-īng-tit hōo guân-té tuì khòng-sing-sòo bô tí-khòng-li̍k ê sè-khún tit-tio̍h khòng-io̍h-sìng, tsiū-án-ne puê-ióng tshut ná lâi ná tsē bē kiann khòng-sing-sòo ê tshiau-kip pēnn-khún, tsē tsē kám-jiám kho ê i-sing lóng huân-ló bī-lâi nā tú-tio̍h sè-khún kám-jiám ē ná lâi ná pháinn-pháng, kàu bué––á huān-sè koh ē tshuē bô io̍h-á thang i. Kin-nî la̍k––gue̍h, Bí-kok Baylor i-ha̍k-īnn ê kho-ha̍k-ka huat-kiàn hun-hióng khòng-io̍h-sìng ki-in lia̍h-guā, sè-khún iáu-koh ū tsi̍t hāng tsiânn lī-hāi ê ke-si thang tí-khòng khòng-sing-sòo ê to̍k-sat, hōo in tō tsún-kóng bô khòng-io̍h-sìng ki-in thang kau-uānn, tso̍k-kûn mā bē kui-ê lóng bô––khì, ū-iánn sī “tō ko it tshik, môo ko it tiōng”.
細菌的新家私 Sè-khún ê sin ke-si
細菌這个厲害的家私是啥物？Baylor醫學院的團隊發見見若拄著抗生素，一群無抗藥性的細菌，會隨分化成做兩類基因組成相仝，毋過生理活動差咧天佮地的細菌。一類活力飽足、會直直分裂生湠，另外彼類毋但停止生湠，連大部份的代謝活動嘛會擋恬，入佇一種袂輸咧睏眠的狀態。因為大多數的抗生素專門毒殺當咧生湠、代謝旺盛的細菌，所以彼群活跳跳的細菌會予抗生素毒死，毋過另外彼群恬恬咧安眠的細菌，會使穩穩仔度過抗生素的毒殺，聽候藥仔用煞才醒起來，恢復性命力生湠。這號現象就若親像一寡蹛佇較寒所在的動物，會睏冬來度過烏寒閣食物欠缺的寒天，一直到隔轉年春天天氣較燒烙、食物嘛較充足的時陣才精神，沓沓仔恢復活力活動仝款。
Sè-khún tsit ê lī-hāi ê ke-si sī siánn-mi̍h? Baylor i-ha̍k-īnn ê thuân-tuī huat-kiàn kiàn-nā tú-tio̍h khòng-sing-sòo, tsi̍t kûn bô khòng-io̍h-sìng ê sè-khún, ē suî hun-huà tsiânn-tsò nn̄g-luī ki-in tsóo-sîng sio-kāng, m̄-koh sing-lí ua̍h-tāng tsha leh thinn kah tē ê sè-khún. Tsi̍t luī ua̍h-li̍k pá-tsiok, ē ti̍t-ti̍t hun-lia̍t senn-thuànn, līng-guā hit luī m̄-nā thîng-tsí senn-thuànn, liân tuā-pōo-hūn ê tāi-siā ua̍h-tāng mā ē tòng-tiām, ji̍p tī tsi̍t tsióng bē-su leh khùn-bîn ê tsōng-thài. In-uī tuā-to-sòo ê khòng-sing-sòo tsuan-bûn to̍k-sat tng-leh senn-thuànn, tāi-siā ōng-sīng ê sè-khún, sóo-í hit kûn ua̍h-thiàu-thiàu ê sè-khún ē hōo khòng-sing-sòo thāu––sí, m̄-koh līng-guā hit kûn tiām-tiām leh an-bîn ê sè-khún, ē-sái ún-ún-á tōo-kuè khòng-sing-sòo ê to̍k-sat, thìng-hāu io̍h-á īng suah tsiah tshénn––khí-lâi, khue-ho̍k sènn-miā-li̍k senn-thuànn. Tsit hō hiān-siōng tō ná-tshin-tshiūnn tsi̍t kuá tuà tī khah kuânn sóo-tsāi ê tōng-bu̍t, ē khùn-tang lâi tōo-kuè oo-kuânn koh tsia̍h-mi̍h khiàm-khuat ê kuânn-thinn, it-ti̍t kàu keh-tńg-nî tshun-thinn thinn-khì khah sio-lō, tsia̍h-mi̍h mā khah tshiong-tsiok ê sî-tsūn tsiah tsing-sîn, ta̍uh-ta̍uh-á khue-ho̍k ua̍h-li̍k ua̍h-tāng kāng-khuán.
著睏冬的動物通常會趁秋天先食足濟物件予家己大箍，加出來的脂肪通確保紲落來佇𪜶咧睏冬的時有夠額的能量通維持性命。毋過春夏秋冬彼款四季的轉換是慢慢仔閣有規律的，抗生素毋但是一目𥍉仔就來，當時欲來嘛是袂按算的，細菌呔會會赴通準備咧？
Tio̍h khùn-tang ê tōng-bu̍t thong-siông ē thàn tshiu-thinn sing tsia̍h tsiok tsē mi̍h-kiānn hōo ka-tī tuā-khoo, ke––tshut-lâi ê tsi-hông thang khak-pó suà––lo̍h-lâi tī in leh khùn-tang ê sî ū kàu-gia̍h ê lîng-liōng thang î-tshî sènn-miā. M̄-koh tshun-hā-tshiu-tang hit khuán sù-kuì ê tsuán-uānn sī bān-bān-á koh ū kui-lu̍t––ê, khòng-sing-sòo m̄-nā sī tsi̍t-ba̍k-nih-á tō lâi, tang-sî beh lâi mā sī bē àn-sǹg––ê, sè-khún thài ē ē-hù thang tsún-pī leh?
分享卵白質 Hun-hióng nn̄g-pe̍h-tsit
這个研究團隊發見平平攏遭遇著抗生素的威脅，新生成的兩款細菌會有對反的反應，彼款會直直分裂生湠的，一下發覺著抗生素，就隨分泌濟濟細細粒仔的囊胞，囊胞內貯滿幾若款對生存有大路用的卵白質，通予其他有需求的細菌使用，科學家共𪜶號做貢獻者細菌；另外彼款咧安眠歇睏的，因為𪜶大多數卵白質的製造嘛綴咧停睏，所以家己無生囊胞，毋過會主動接受貢獻者細菌所分泌的囊胞佮內底的卵白質，所擺予人號做接受者細菌。囊胞內的卵白質毋但提供接受者細菌夠額的營養份，嘛會當提升𪜶抵抗抗生素的能力，予𪜶通順利活落來，若準毋予𪜶接收著遮个囊胞，𪜶就會死。就按呢，佔多數的貢獻者細菌犧牲家己共重要的卵白質攢便便予佔少數的接受者通用，逐家分工合作確保族群袂斷種去。
Tsit ê gián-kiù thuân-tuī huat-kiàn pênn-pênn lóng tso-gū-tio̍h khòng-sing-sòo ê ui-hia̍p, sin senn-sîng ê nn̄g khuán sè-khún ē ū tuì-huán ê huán-ìng, hit khuán ē ti̍t-ti̍t hun-lia̍t senn-thuànn––ê, tsi̍t-ē huat-kak tio̍h khòng-sing-sòo, tō suî hun-pì tsē-tsē sè-sè-lia̍p-á ê lông-pau, lông-pau lāi té muá kuí-nā khuán tuì sing-tsûn ū tuā lōo-īng ê nn̄g-pe̍h-tsit, thang hōo kî-tha ū su-kiû ê sè-khún sú-iōng, kho-ha̍k-ka kā in hō tsò kòng-hiàn-tsiá sè-khùn；līng-guā hit khuán leh an-bîn hioh-khùn––ê, in-uī in tuā-to-sòo nn̄g-pe̍h-tsit ê tsè-tsō mā tuè leh thîng-khùn, sóo-í ka-tī bô senn lông-pau, m̄-koh ē tsú-tōng tsiap-siū kòng-hiàn-tsiá sè-khún sóo hun-pì ê lông-pau kah lāi-té ê nn̄g-pe̍h-tsit, sóo-pái hōo lâng hō tsò tsiap-siū-tsiá sè-khún. Lông-pau lāi tsē-tsē khuán ê nn̄g-pe̍h-tsit m̄-nā thê-kiong tsiap-siū-tsiá sè-khún kàu-gia̍h ê îng-ióng-hūn, mā ē-tàng thê-sing in tí-khòng khòng-sing-sòo ê lîng-li̍k, hōo in thang sūn-lī ua̍h––lo̍h-lâi, nā-tsún m̄ hōo in tsiap-siū-tio̍h tsia ê lông-pau, in tō ē sí. tsiū-án-ne, tsiàm to-sòo ê kòng-hiàn-tsiá sè-khún hi-sing ka-tī kā tiōng-iàu ê nn̄g-pe̍h-tsit tshuân-piān-piān hōo tsiàm tsió-sòo ê tsiap-siū-tsiá thang īng, ta̍k-ke hun-kang ha̍p-tsok khak-pó tso̍k-kûn bē tn̄g-tsíng––khì.
閣予人料想袂到的，這號幼路的卵白質分享機制，毋但佇仝一種細菌族群裡進行爾爾，無仝品種的細菌之間嘛會互相支援，科學家佇實驗裡就發見一種對塗裡來的細菌會共卵白質分予原底踮咱大腸咧生活的大腸桿菌使用，幫贊𪜶順利度過抗生素的威脅。雖罔這篇論文干焦用大腸桿菌做例，毋過這號迒品種分享卵白質的功能無定著佇別種細菌嘛有，就按呢予細菌對抗生素加足有擋頭，致使咱佇臨床欲治療細菌感染恐驚會愈來愈食力。不而過，面對這个那來那厲害的對敵咱嘛毋是無半步通共應付，若準這號卵白質分享機制予細菌有才調走閃抗生素的毒殺，咱敢會使設法共這个分享機制阻斷，抑是共毒藥包入去囊胞內，共伊同齊送入去細菌裡共毒殺，這無的確嘛是有路用的好法度。
Koh hōo lâng liāu-sióng-bē-kàu––ê, tsit hō iù-lōo ê nn̄g-pe̍h-tsit hun-hióng ki-tsè, m̄-nā tī kāng tsi̍t tsióng sè-khún tso̍k-kûn ni̍h tsìn-hîng niā-niā, bô kāng phín-tsíng ê sè-khún tsi-kan mā ē hōo-siong tsi-uān, kho-ha̍k-ka tī si̍t-giām ni̍h tō huat-kiàn tsi̍t tsióng tuì thôo––ni̍h lâi ê sè-khún ē kā nn̄g-pe̍h-tsit pun hōo guân-té tiàm lán tuā-tn̂g leh sing-ua̍h ê tuā-tn̂g kuáinn-khún sú-iōng, pang-tsān in sūn-lī tōo-kuè khòng-sing-sòo ê ui-hia̍p. Sui-bóng tsit phinn lūn-bûn kan-nā iōng tuā-tn̂g kuáinn-khún tsò lē, m̄-koh tsit hō hānn phín-tsíng hun-hióng nn̄g-pe̍h-tsit ê kong-lîng bô-tiānn-tio̍h tī pa̍t tsióng sè-khún mā ū, tsiū-án-ne hōo sè-khún tuì khòng-sing-sòo ke tsiok ū tòng-thâu, tì-sú lán tī lîm-tshn̂g beh tī-liâu sè-khún kám-jiám khióng-kiann ē lú lâi lú tsia̍h-la̍t. Put-jî-kò, bīn-tuì tsit ê ná lâi ná lī-hāi ê tuì-ti̍k lán mā m̄-sī bô-puànn-pōo thang kā ìng-hù, nā-tsún tsit hō nn̄g-pe̍h-tsit hun-hióng ki-tsè hōo sè-khún ū tsâi-tiāu tsáu-siám khòng-sing-sòo ê to̍k-sat, lán kám ē-sái siat-huat kā tsit ê hun-hióng ki-tsè tsóo-tn̄g, a̍h-sī kā to̍k-io̍h pau ji̍p-khì lông-pau lāi, kā i tâng-tsê sàng ji̍p-khì sè-khún ni̍h kā to̍k-sat, tse bô-tik-khak mā sī ū-lōo-īng ê hó huat-tōo.
參考資料 Tsham-khó tsu-liāu
Wen AX, Bos J, Panda D, Hagstrom KM, Singh S, Mageswaran SK, Wang X, Hu B, Welch KT, Cooke MB, Halliday JA, Deus Ramirez L, Martinez AE, Chang YW, Weitz DA, Herman C. Antibiotics stimulate protein transfer to persister cells. Science. 2026 Jun 25;392(6805):eadx3972. doi: 10.1126/science.adx3972. Epub 2026 Jun 25. PMID: 42348700.