全文朗讀 Tsuân-bûn lóng-tho̍k

逐家應該攏捌有這款的經驗，暗時若拚暝工睏無夠額，隔轉工上班抑是上課的時陣常常會感覺𤺪𤺪無氣力，精神歹集中。佇電視新聞裡，咱甚至閣捌聽過有少年人規瞑無睏拍電動拍到死亡的案例。雖罔這款「猝死」的例誠罕見，毋過科學界真早就發見若毋予實驗動物睏，強逼𪜶活動，終其尾會造成動物死亡。為怎樣睏眠受剝削會有遮爾致命的後果？咱佇暗時仔會感覺愛睏是源自腦神經的訊息，濟濟研究嘛顯示睏眠無夠對腦功能的傷害真大，致到予人過去共睏眠受剝削造成死亡的原因認定是腦部受損害。不而過，一篇發表佇《細胞》期刊的新論文煞推翻這个理論。𪜶發見造成動物死亡的因端佮腦部無底代，卻是腸仔的問題。

Ta̍k-ke ing-kai lóng bat ū tsit khuán ê king-giām, àm-sî nā piànn-mê-kang khùn bô kàu gia̍h, keh-tńg-kang siōng-pan a̍h-sī siōng-khò ê sî-tsūn siông-siông ē kám-kak siān-siān bô khuì-la̍t, tsing-sîn pháinn tsi̍p-tiong. Tī tiān-sī sin-bûn––ni̍h, lán sīm-tsì koh bat thiann kuè ū siàu-liân-lâng kui mê bô-khùn phah tiān-tōng phah kàu sí-bông ê àn-lē. Sui-bóng tsit khuán “tshut-sí” ê lē tsiânn hán-kiàn, m̄-koh kho-ha̍k-kài tsin tsá tō huat-kiàn nā m̄ hōo si̍t-giām tōng-bu̍t khùn, kiông pik in ua̍h-tāng, tsiong-kî-bué ē tsō-sîng tōng-bu̍t sí-bông. Uī-tsuánn-iūnn khùn-bîn siū pak-siah ē ū tsiah-nī tì-miā ê hiō-kó? Lán tī àm-sî-á ē kám-kak ài-khùn sī guân-tsū náu-sîn-king ê sìn-sit, tsē-tsē gián-kiù mā hián-sī khùn-bîn bô-kàu tuì náu-kong-lîng ê siong-hāi tsin tuā, tì-kàu hōo lâng kuè-khì kā khùn-bîn siū pak-siah tsō-sîng sí-bông ê guân-in jīn-tīng sī náu-pōo siū sún-hāi. Put-jî-kò, tsi̍t phinn huat-piáu tī “Sè-pau” kî-khan ê sin lūn-bûn suah thui-huan tsit ê lí-lūn. In huat-kiàn tsō-sîng tōng-bu̍t sí-bông ê in-tuann kap náu-pōo bô-tī-tāi, khiok sī tn̂g-á ê būn-tê.

閱讀全文 是按怎人會因為睏眠無夠死亡？Sī-án-tsuánn lâng ē in-uī khùn-bîn bô-kàu sí-bông? →

全文朗讀 Tsuân-bûn lóng-tho̍k

歐美的武漢肺炎疫情總算佇嚴格的封城佮鎖國之下，漸漸仔受著控制。歐洲受災較輕的國家，佮美國疫情控制了較好勢的州，已經咧思考欲按怎沓沓仔來恢復國家經濟的運作。有的政府考慮欲發予著病原全的人「免疫護照」，也就是一份證明𪜶對新冠病毒有免疫力的牌照。毋過這个發免疫護照的政策，世界衛生組織並無認同，閣特別發新聞稿強調講，現此時猶無證據會當證明著病原全的人以後就袂閣再著病，而且佇濟濟國家攏有復原的患者，閣再予人驗出病毒陽性的反應。雖罔整體來看這款所謂的「復陽」的案例誠罕見，復陽的患者敢會閣共病穢予別人嘛猶無定論，不而過這个問題確實予濟濟科學家頭殼疼，假使咱若無法度對新型冠病毒生出長期免疫力，毋但未來開發出來的疫苗效果有限，濟濟人當咧討論的群體免疫的效果嘛會受質疑。

Au-bí ê Bú-hàn-hì-iām i̍k-tsîng tsóng-sǹg tī giâm-keh ê hong-siânn kap só-kok tsi-hā, tsiām-tsiām-á siū-tio̍h khòng-tsè. Au-tsiu siū-tsai khah khin ê kok-ka, kap Bí-kok i̍k-tsîng khòng-tsè liáu khah hó-sè ê tsiu, í-king teh su-khó beh án-tsuánn ta̍uh-ta̍uh-á lâi khue-ho̍k kok-ka king-tsè ê ūn-tsok. Ū ê tsìng-hú khó-lū beh huat hōo tio̍h-pēnn guân-tsuân ê lâng “bián-i̍k-hōo-tsiàu”, iā-tō-sī tsi̍t hūn tsìng-bîng in tuì sin-kuan-pēnn-to̍k ū bián-i̍k-li̍k ê pâi-tsiàu. M̄-koh tsit ê huat bián-i̍k-hōo-tsiàu ê tsìng-tshik, Sè-kài-uē-sing-tsoo-tsit pīng bô jīn-tông, koh ti̍k-pia̍t huat sin-bûn-kó kiông-tiāu-kóng, hiān-tshú-sî iáu bô tsìng-kì ē-tàng tsìng-bîng tio̍h-pēnn guân-tsuân ê lâng í-āu tō bē koh tsài tio̍h-pēnn, jî-tshiánn tī tsē-tsē kok-ka lóng ū ho̍k-guân ê huān-tsiá, koh tsài hōo lâng giām tshut pēnn-to̍k iông-sìng ê huán-ìng. Sui-bóng tsíng-thé lâi khuànn tsit-khuán sóo-uī ê “ho̍k-iông” ê àn-lē tsiânn hán-kiàn, ho̍k-iông ê huān-tsiá kám ē koh kā pēnn uè hōo pa̍t-lâng mā iáu bô tīng-lūn, put-jî-kò tsit ê būn-tê khak-si̍t hōo tsē-tsē kho-ha̍k-ka thâu-khak thiànn, ká-sú lán nā bô-huat-tōo tuì sin-hîng kuan-tsōng-pēnn-to̍k senn-tshut tn̂g-kî bián-i̍k-li̍k, m̄-nā bī-lâi khai-huat-tshut-lâi ê i̍k-biâu hāu-kó iú-hān, tsē-tsē lâng tng-teh thó-lūn ê kûn-thé bián-i̍k ê hāu-kó mā ē siū tsit-gî.

閱讀全文 著過武漢肺炎敢就有免疫力？Tio̍h-kuè Bú-hàn-hì-iām kám tō ū bián-i̍k-li̍k? →

全文朗讀 Tsuân-bûn lóng-tho̍k

武漢肺炎的疫情佇歐美大爆發，予逐國的政府頭殼𢯾咧燒，佇揣無好法度通阻斷病毒湠開的狀況之下，姑不將攏相連紲採取親像封城抑是鎖國彼款的手段，向望通緊共疫情控制，避免予醫療資源崩盤。全球的科學界佮製藥界嘛全面大動員咧發展疫苗佮藥物。經過個外月的拍拚，科學界已經沓沓仔咧了解這个新型冠狀病毒的致病機制，以及伊主要危害的族群。毋管是佇中國抑是歐美國家，逐家普遍的共識，攏是這个病毒對老大人，特別是有比論講糖尿病、高血壓、佮心臟病等等的慢性病的患者的威脅上大。不而過，除了呼籲較濟歲佮有慢性病的人愛特別細膩以外，衛生單位嘛提醒少年朋友斷斷毋通怐怐，靠勢家己少年毋驚著病，因為有愈來愈濟少年人著重病甚至死亡的案例發生矣！毋過，到今咱猶罕得聽著的，就是細漢囡仔著重病的例。照理講囡仔人因為免疫系統猶未發展好勢，抵抗力較䆀，定定破病發燒，應該是會比大人較𠢕去穢著武漢肺炎才著，但是佇這遍的疫情裡，咱煞罕得聽著囡仔著病，誠實是予人較按怎想就想袂曉。

Bú-hàn-hì-iām ê i̍k-tsîng tī Au-bí tuā po̍k-huat, hōo ta̍k-kok ê tsìng-hú thâu-khak mooh teh sio, tī tshuē bô hó huat-tōo thang tsóo-tn̄g pēnn-to̍k thuàn––khui ê tsōng-hóng-tsi-hā, koo-put-tsiong lóng sio-liân-suà tshái-tshú tshin-tshiūnn hong-siânn a̍h-sī só-kok hit-khuán ê tshiú-tuānn, ǹg-bāng thang kín kā i̍k-tsîng khòng-tsè, pī-bián hōo i-liâu-tsu-guân pang-puânn. Tsuân-kiû ê kho-ha̍k-kài kap tsè-io̍h-kài mā tsuân-bīn tuā-tōng-uân teh huat-tián i̍k-biâu kap io̍h-bu̍t. King-kuè kò-guā-gue̍h ê phah-piànn, kho-ha̍k-kài í-king ta̍uh-ta̍uh-á teh liáu-kái tsit ê sin-hîng kuan-tsōng-pēnn-to̍k ê tì-pēnn-ki-tsè, í-ki̍p i tsú-iàu guî-hāi ê tso̍k-kûn. M̄-kuán sī tī Tiong-kok a̍h-sī Au-bí kok-ka, ta̍k-ke phóo-phiàn ê kiōng-sik, lóng sī tsit ê pēnn-to̍k tuì lāu-tuā-lâng, ti̍k-pia̍t sī ū pí-lūn kóng thn̂g-jiō-pēnn, ko-hueh-ap, kap sim-tsōng-pēnn tíng-tíng ê bān-sìng-pēnn ê huān-tsiá ê ui-hia̍p siōng-tuā, put-jî-kò, tû-liáu hoo-io̍k khah tsē huè kap ū bān-sìng-pēnn ê lâng ài ti̍k-pia̍t sè-jī í-guā, uē-sing-tan-uī mā thê-tshénn siàu-liân-pîng-iú tuàn-tuàn m̄-thang khòo-khòo, khò-sè ka-tī siàu-liân m̄-kiann tio̍h-pēnn, in-uī ū lú-lâi-lú-tsē siàu-liân-lâng tio̍h-tāng-pēnn sīm-tsì sí-bông ê àn-lē huat-sing––ah! M̄-koh, kàu tann lán iáu hán-tit thiann––tio̍h-ê, tō-sī sè-hàn-gín-á tio̍h-tāng-pēnn ê lē. Tsiàu-lí-kóng gín-á-lâng in-uī bián-i̍k-hē-thóng iáu-buē huat-tián hó-sè, tí-khòng-li̍k khah bái, tiānn-tiānn phuà-pēnn huat-sio, ìng-kai sī ē pí tuā-lâng khah gâu khì uè-tio̍h Bú-hàn-hì-iām tsiah-tio̍h, tān-sī tī tsit-piàn ê i̍k-tsîng––ni̍h, lán suah hán-tit thiann-tio̍h gín-á tio̍h-pēnn, tsiânn-si̍t sī hōo lâng khah án-tsuánn siūnn tō siūnn bē-hiáu.

閱讀全文 是按怎囡仔人較袂驚武漢肺炎？ Sī-án-tsuánn gín-á-lâng khah bē kiann Bú-hàn-hì-iām? →

全文朗讀 Tsuân-bûn lóng-tho̍k

新型冠狀病毒引起的武漢肺炎疫情愈來愈食力，對舊年年底佇中國武漢爆發到今，已經強欲湠甲全世界矣，世界衛生組織嘛正式宣布講疫情已經達到全球大流行的坎站。除了予愈來愈濟人要意家己個人衛生以外，針對冠狀病毒的討論佮研究嘛愈來愈時行。按照美國病症管制佮預防中心CDC的分類，會穢人的冠狀病毒有七類，其中有四類（229E, NL63, OC43, 佮 HKU1）是真早就予科學家發見會踮人佮人之間流傳的病毒，毋過𪜶通常造成敢若感冒的症頭，真罕得有死亡的案例；另外三類是源自動物的變種冠狀病毒，包括引起2003年的SARS、2012年佇中東流行的MERS、以及現此時當咧佇全球大流行的武漢肺炎。和𪜶的四个親情無仝款，這三號新型的冠狀病毒誠歹，常常造成患者出現嚴重的肺炎，肺纖維化，較嚴重的甚至閣會因為濟濟器官害去來死亡。

Sin-hîng kuan-tsōng-pēnn-to̍k ín-khí ê Bú-hàn-hì-iām i̍k-tsîng lú lâi lú tsia̍h-la̍t, uì kū-nî nî-té tī Tiong-kok Bú-hàn po̍k-huat kàu tann, í-king kiông-beh thuànn kah tsuân sè-kài ah, Sè-kài-uē-sing-tsoo-tsit mā tsìng-sik suan-pòo kóng i̍k-tsîng í-king ta̍t-kàu tsuân-kiû tuā-liû-hîng ê khám-tsām. Tû-liáu hōo lú lâi lú tsē lâng iàu-ì ka-tī kò-jîn uē-sing í-guā, tsiam-tuì kuan-tsōng-pēnn-to̍k ê thó-lūn kap gián-kiù mā lú lâi lú sî-kiânn. Àn-tsiàu Bí-kok pēnn-tsìng kuán-tsè kap ī-hông tiong-sim CDC ê hun-luī, ē uè––lâng ê kuan-tsōng-pēnn-to̍k ū tshit luī, kî-tiong ū sì luī (229E, NL63, OC43, kap HKU1) sī tsin tsá tō hōo kho-ha̍k-ka huat-kiàn ē tiàm lâng kap lâng tsi-kan liû-thuân ê pēnn-to̍k, m̄-koh in thong-siông tsō-sîng kánn-ná kám-mōo ê tsìng-thâu, tsin hán-tit ū sí-bông ê àn-lē; līng-guā sann luī sī guân-tsū tōng-bu̍t ê piàn-tsíng kuan-tsōng-pēnn-to̍k, pau-kuat ín-khí 2003 nî ê SARS, 2012 nî tī Tiong-tang liû-hîng ê MERS, í-ki̍p hiān-tshú-sî tng-teh tī tsuân-kiû tuā-liû-hîng ê Bú-hàn-hì-iām. Hām in sì ê tshin-tsiânn bô-kāng-khuán, tsit sann hō sin-hîng ê kuan-tsōng-pēnn-to̍k tsiânn pháinn, siông-siông tsō-sîng huān-tsiá tshut-hiān giâm-tiōng ê hì-iām, hì-tshiam-î-huà, khah giâm-tiōng ê sīm-tsì koh ē in-uī tsē-tsē khì-kuan hāi––khì lâi sí-bông.

閱讀全文 論冠狀病毒佮伊的危害 Lūn kuan-tsōng-pēnn-to̍k kap i ê guî-hāi →

全文朗讀 Tsuân-bûn lóng-tho̍k

出癖抑是出痲仔（著痲疹）對老輩的台灣人來講是𪜶囡仔時誠四常的代誌，彼當陣猶無預防射（疫苗）通注，痲仔本身的傳染力閣強，逐个囡仔普遍攏會著。好佳哉自從疫苗的上市以後，咱袂閣受痲仔的威脅，對較少年輩的台灣人來講，咱對出癖的認捌可能是對國校仔的健康教育課學來的。雖罔佇台灣已經誠罕得咧聽著人出癖，毋過佇濟濟開發中的國家，伊猶原是危害人健康甚至造成真濟囡仔死亡的殺手。可見出痲仔和著一般的感冒歇睏規工仔就好勢無仝款，是愛特別注意的病症，會記得細漢佇課本就有讀著，囡仔出癖若無細膩共照顧常常會併發肺炎、腦炎等等嚴重的併發症。是按怎出癖遮𠢕引起傷重的併發症？毋知敢有人佇彼當時讀著這段課文的時，有去共稽考？

Tshut-phia̍h a̍h-sī tshut muâ-á (tio̍h muâ-tsín) tuì lāu-puè ê Tâi-uân-lâng lâi kóng sī in gín-á sî tsiânn sù-siông ê tāi-tsì, hit-tang-tsūn iáu bô ī-hông-siā (i̍k-biâu) thang tsù, muâ-á pún-sin ê thuân-jiám-li̍k koh kiông, ta̍k ê gín-á phóo-phiàn lóng ē tio̍h. Hó-ka-tsài tsū-tsiông i̍k-biâu ê tsiūnn-tshī í-āu, lán bē koh siū muâ-á ê ui-hia̍p, tuì khah siàu-liân-puè ê Tâi-uân-lâng lâi kóng, lán tuì tshut-phia̍h ê jīn-bat khó-lîng sī uì kok-hāu-á ê kiān-khong-kàu-io̍k khò o̍h––lâi-ê. Sui-bóng tī Tâi-uân í-king tsiânn hán-tit teh thiann tio̍h lâng tshut-phia̍h, m̄-koh tī tsē-tsē khai-huat-tiong ê kok-ka, i iû-guân sī guî-hāi lâng kiān-khong sīm-tsì tsō-sîng tsin tsē gín-á sí-bông ê sat-tshiú. Khó-kiàn tshut muâ-á hām tio̍h it-puann ê kám-mōo hioh-khùn kui-kang-á tō hó-sè bô-kāng-khuán, sī ài ti̍k-pia̍t tsù-ì ê pēnn-tsìng, ē kì-tit sè-hàn tī khò-pún tō ū tha̍k––tio̍h,  gín-á tshut-phia̍h nā bô sè-jī kā tsiàu-kòo siông-siông ē pìng-huat hì-iām, náu-iām tíng-tíng giâm-tiōng ê pìng-huat-tsìng. Sī-án-tsuánn tshut-phia̍h tsiah gâu ín-khí siong-tiōng ê pìng-huat-tsìng? M̄-tsai kám ū lâng tī hit-tong-sî tha̍k tio̍h tsit-tuānn khò-bûn ê sî, ū khì kā khe-khó?

閱讀全文 出癖對人的害 Tshut-phia̍h tuì lâng ê hāi →